Orgazm: co to jest, jak przebiega i dlaczego bywa trudny do osiągnięcia

Orgazm to szczytowy moment pobudzenia seksualnego, po którym napięcie w ciele opada i pojawia się odprężenie. U każdego wygląda trochę inaczej, a jego brak nie oznacza, że „coś jest z Tobą nie tak”. Poniżej wyjaśniamy, jak orgazm przebiega w ciele, czym różnią się doświadczenia kobiet i mężczyzn, dlaczego bywa trudny do osiągnięcia i kiedy warto porozmawiać z lekarzem. Ten tekst jest przeznaczony dla osób pełnoletnich i ma charakter informacyjny.

Co to jest orgazm

Orgazm jest reakcją całego organizmu: nerwów, mięśni, układu krążenia i mózgu. Badacze Masters i Johnson opisali w latach 60. XX wieku cykl reakcji seksualnej złożony z czterech faz. Choć późniejsze modele go rozbudowały, ten podział nadal służy jako podstawowy opis przebiegu reakcji seksualnej.

1. Pobudzenie. Rośnie napięcie mięśni, przyspiesza oddech i tętno, wzrasta ciśnienie krwi, a narządy płciowe wypełniają się krwią.
2. Plateau. Pobudzenie nadal narasta, ale wolniej. To etap tuż przed szczytem.
3. Orgazm. Szybkie, rytmiczne skurcze mięśni dolnej części miednicy i uczucie szczytowej przyjemności, po którym napięcie się rozładowuje.
4. Odprężenie. Ciało wraca do stanu sprzed pobudzenia. U wielu osób towarzyszy temu rozluźnienie i senność.

Czas trwania i intensywność orgazmu są bardzo zróżnicowane, także u tej samej osoby w różnych sytuacjach. Nie ma „wzorcowego” orgazmu, z którym warto się porównywać.

Orgazm u kobiet

Dla wielu kobiet kluczowa jest stymulacja łechtaczki. To większy narząd, niż widać z zewnątrz, a jego tkanki sięgają okolic wejścia do pochwy. Penetracja pobudza łechtaczkę tylko pośrednio, co jest jednym z wyjaśnień, czemu często nie wystarcza do orgazmu. Podział na „orgazm łechtaczkowy” i „pochwowy” jest przez wielu badaczy uznawany raczej za uproszczenie niż za dwa osobne zjawiska.

W badaniu amerykańskim na 1055 kobietach w wieku od 18 do 94 lat, opublikowanym w 2017 roku w Journal of Sex & Marital Therapy, około 37 proc. uczestniczek odpowiedziało, że do orgazmu podczas stosunku potrzebuje stymulacji łechtaczki. Około 18 proc. uznało, że wystarczy sama penetracja, a około 36 proc. wskazało, że stymulacja łechtaczki nie jest konieczna, ale wzmacnia doznania. Wniosek jest prosty: potrzeba dodatkowej stymulacji to częsta, w pełni typowa cecha, a nie usterka.

Dla wielu osób orgazm zależy od nastroju, poczucia bezpieczeństwa i tego, czy da się „wyłączyć” myśli. Dla wielu osób pomocne bywają: dostateczna ilość czasu, spokojna atmosfera, otwarta rozmowa z partnerem o tym, co sprawia przyjemność, oraz poznawanie własnego ciała podczas samodzielnych pieszczot. Efekt jest indywidualny.

Orgazm u mężczyzn

U mężczyzn orgazm zwykle łączy się z wytryskiem, choć są to dwa różne procesy i mogą występować osobno. Po orgazmie pojawia się okres refrakcji, czyli czas, w którym ponowne pobudzenie i kolejny orgazm są utrudnione. Jego długość jest bardzo indywidualna.

Zmęczenie, stres, alkohol, niektóre leki i choroby przewlekłe mogą wpływać na przebieg orgazmu: opóźniać go, osłabiać albo utrudniać jego osiągnięcie. Mężczyzna, u którego takie zmiany pojawiły się nagle lub trwają dłużej, powinien omówić to z lekarzem, bo za objawem może stać problem zdrowotny wymagający diagnozy.

Dlaczego orgazm bywa trudny do osiągnięcia

Zaburzenia orgazmu rozpoznaje się, gdy orgazm jest wyraźnie opóźniony, nie występuje wcale lub daje minimalną przyjemność mimo chęci i odpowiedniego pobudzenia, a sytuacja powoduje dyskomfort. Sam brak orgazmu u kogoś, kogo to nie martwi, zaburzeniem nie jest. Przyczyny dzielą się zwykle na trzy grupy:

• Biologiczne: zmiany hormonalne, cukrzyca, infekcje, a także choroby neurologiczne i naczyniowe oraz stany po operacjach w obrębie miednicy.
• Psychiczne i związane z relacją: stres, lęk, depresja, napięcie w związku, trudne doświadczenia seksualne z przeszłości, presja „wyniku”.
• Społeczne i edukacyjne: brak rzetelnej wiedzy o anatomii, wstyd, mity o tym, jak „powinien” wyglądać seks.

Osobną i często pomijaną przyczyną są leki. Jak opisuje Lew-Starowicz (2015), zaburzenia seksualne są znanym skutkiem ubocznym części leków przeciwdepresyjnych, w tym z grupy SSRI, i bywają powodem przerywania leczenia przez pacjentów. Mogą obejmować opóźniony lub osłabiony orgazm. Nie odstawiaj leków na własną rękę. Jeśli podejrzewasz, że to one wpływają na Twoje życie seksualne, powiedz o tym lekarzowi, który je przepisał. Często da się dobrać inne postępowanie.

Zdarza się też tak, że orgazm w ogóle nie występuje (anorgazmia) lub pojawia się tylko w niektórych sytuacjach. Wyróżnia się m.in. anorgazmię od zawsze (orgazm nigdy nie wystąpił) i nabytą (wcześniej orgazm był), a także sytuacyjną (tylko w pewnych okolicznościach, np. wyłącznie przy samodzielnej stymulacji) i uogólnioną (w każdej sytuacji). Taki podział pomaga lekarzowi zawęzić przyczynę.

Co może pomóc

To są ogólne wskazówki edukacyjne, a nie recepta. Żadna z nich nie gwarantuje efektu.

• Poznaj swoje ciało. Samodzielne eksperymenty bez presji pomagają zrozumieć, jaki rodzaj dotyku jest dla Ciebie przyjemny.
• Mów o tym, co lubisz. Partner nie czyta w myślach. Otwarta rozmowa z partnerem pomaga wielu parom, bo partner nie musi zgadywać.
• Nie skupiaj się na celu. Presja na osiągnięcie orgazmu często go utrudnia. Skup się na doznaniach i bliskości.
• Zadbaj o podstawy. Sen, ruch, ograniczenie alkoholu i radzenie sobie ze stresem wpływają na całą sferę seksualną. Więcej o czynnikach, od których zależy ochota na seks, znajdziesz w tekście Libido: co to jest, od czego zależy i kiedy warto iść do lekarza.
• Rozważ pomoc specjalisty. Terapia seksualna, terapia par i psychoedukacja należą do metod stosowanych w zaburzeniach orgazmu. Leki w tym wskazaniu u kobiet mają ograniczone dowody skuteczności, więc o ich użyciu decyduje wyłącznie lekarz.

Jeśli używasz akcesoriów erotycznych, wybieraj produkty od sprawdzonych sprzedawców, z materiałów przeznaczonych do kontaktu z ciałem, i czytaj instrukcję dotyczącą higieny.

Kiedy iść do lekarza

Warto umówić wizytę, gdy:

• orgazm, który wcześniej występował, nagle zniknął lub wyraźnie osłabł,
• problem się utrzymuje i powoduje cierpienie albo napięcia w związku,
• zmiana pojawiła się po rozpoczęciu nowego leku, operacji lub porodzie,
• towarzyszy jej ból podczas współżycia, krwawienie, zaburzenia wzwodu lub inne niepokojące objawy.

Zacząć można od lekarza rodzinnego, ginekologa lub urologa, a w razie potrzeby lekarz wskaże seksuologa. Rozmowa o seksie to dla lekarza zwykła część pracy.

Najczęstsze pytania

Czy każdy może mieć orgazm?

Wiele osób może, ale droga bywa różna. U części wymaga to czasu, wiedzy o własnym ciele albo leczenia czynnika, który orgazm utrudnia. Jeśli mimo to nie występuje i przeszkadza, warto porozmawiać z lekarzem.

Czy brak orgazmu podczas stosunku jest nienormalny?

Nie. Wiele kobiet potrzebuje do orgazmu bezpośredniej stymulacji łechtaczki, a sama penetracja wystarcza tylko mniejszości.

Czy orgazm można „wytrenować”?

Poznawanie własnych reakcji i otwarta komunikacja z partnerem pomagają wielu osobom, ale efekt jest indywidualny i nie można go obiecać.

Źródła

• Mayo Clinic: Female orgasm problems (anorgasmia).
• Medycyna Praktyczna: Zaburzenia orgazmu.
• Herbenick D. i wsp., Women’s Experiences With Genital Touching, Sexual Pleasure, and Orgasm: Results From a U.S. Probability Sample of Women Ages 18 to 94, Journal of Sex & Marital Therapy 2018; 44(2): 201-212 (online 2017): badanie preferencji stymulacji u kobiet w USA (n = 1055).
• Masters W., Johnson V., Human Sexual Response, 1966: model cyklu reakcji seksualnej.
• Lew-Starowicz M., Problemy seksualne pacjentów leczonych z powodu depresji, Przegląd Seksuologiczny 2015; 3(43): 3-11.